อัปเดต: กันยายน 2569 · เขียนครั้งแรก กุมภาพันธ์ 2565 · โดย อริญชย์ สุกิจรัตนาภรณ์ STK Steel
ช่วงที่ราคาสแตนเลสโลกขึ้นสูง จะมีผู้ขายบางรายนำสแตนเลสเกรดถูกอย่าง 201 หรือ 202 มาสวมรอยขายเป็น 304 ที่ราคาสูงกว่า ปัญหาคือสองเกรดนี้ ดูด้วยตาไม่ออก และแม่เหล็กก็ไม่ดูดเหมือนกัน คนส่วนใหญ่เข้าใจว่าเอาแม่เหล็กจ่อแล้วไม่ดูดคือ 304 แท้ ซึ่งใช้แยกได้แค่กับเกรด 430 หรือเหล็กธรรมดาเท่านั้น บทความนี้รวมวิธีเช็คสแตนเลสแท้ทั้งหมด เรียงจากวิธีที่ทำเองได้ที่หน้าร้านไปจนถึงวิธีที่ยืนยันได้ 100% พร้อมค่าจริงจากใบเซอร์ในสต๊อกของ STK Steel ให้ดูว่า 304 กับ 201 ต่างกันตรงไหน
สแตนเลสตระกูลออสเทนนิติก (201, 202, 304, 316) ไม่ดูดแม่เหล็กในสภาพแผ่นเรียบ และดูดอ่อน ๆ ตรงรอยพับหรือรอยตัดเหมือนกันทุกเกรด ส่วนตระกูลเฟอร์ริติก (430) และเหล็กชุบโครเมียมจะดูดแน่นทั้งชิ้น ดังนั้นแม่เหล็กตอบได้แค่คำถามเดียวคือ “ใช่ 430 หรือเหล็กธรรมดาหรือเปล่า” ถ้าไม่ดูด ยังเป็นได้ทั้ง 304 และ 201 ต้องใช้วิธีถัดไป
| ผลจากแม่เหล็ก | แปลว่า |
|---|---|
| ดูดแน่นทั้งแผ่น | 430, 409 หรือเหล็กชุบโครเมียม ไม่ใช่ 304 แน่นอน |
| ไม่ดูด หรือดูดอ่อน ๆ ตรงรอยพับ | เป็นได้ทั้ง 304, 316 และ 201/202 แยกไม่ได้ด้วยวิธีนี้ |
น้ำยาหยดทดสอบ (มีขายตามร้านเครื่องมือช่างและออนไลน์ ราคาหลักร้อย) ทำงานโดยทำปฏิกิริยากับแมงกานีสหรือนิกเกิลในเนื้อโลหะ หยดที่ผิวสแตนเลสที่ขัดสะอาดแล้วรอ 1–3 นาที สีที่เปลี่ยนจะบอกว่าเป็นกลุ่ม 201 (แมงกานีสสูง) หรือกลุ่ม 304 (นิกเกิลสูง) ข้อจำกัดคือแยกระดับย่อยอย่าง 201 J1 กับ J4 หรือ 304 กับ 316 ไม่ได้ และผิวที่เคลือบสีหรือมีฟิล์มจะทำให้ผลเพี้ยน เหมาะสำหรับคัดกรองที่หน้างานก่อนส่งตรวจจริง
ราคาสแตนเลสเดินตามราคานิกเกิลในตลาดโลก ผู้ขายในไทยจึงมีต้นทุนใกล้กันและราคาต่างกันไม่มาก ถ้าเจอร้านที่ถูกกว่าร้านอื่น 30–40% ให้สงสัยไว้ก่อนว่าอาจไม่ใช่ 304 เพราะแผ่น 201 ถูกกว่า 304 ประมาณนั้นพอดี ดูราคากลางที่อัปเดตทุกเดือนได้ที่ ราคาสแตนเลสวันนี้
โรงรีดที่ได้มาตรฐานจะสกรีนชื่อโรงงาน เกรด และ Heat Number (เลขล็อตการหลอม) ไว้ที่ขอบแผ่นหรือผิวแผ่นทุกครั้ง ของที่ไม่มีสกรีนเลยมักมาจากโรงที่ไม่อยากให้ตามถึงตัว วิธีตรวจคือขอใบ Mill Certificate (ใบเซอร์) จากผู้ขาย แล้วเทียบ Heat Number บนแผ่นกับในใบ ถ้าตรงกันและใบออกให้บริษัทที่คุณซื้อด้วย ถือว่าตรวจสอบย้อนกลับได้
ดูแค่ 3 ช่องคือ นิกเกิล (Ni) โครเมียม (Cr) และแมงกานีส (Mn) ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าจริงจากใบเซอร์ของแผ่นในสต๊อก STK Steel
| เกรดตามใบเซอร์ | Ni | Cr | Mn | Cu | ความแข็ง / แรงดึง |
|---|---|---|---|---|---|
| 304 (แผ่นลายกันลื่น) | 8.02% | 18.08% | 1.19% | 0.29% | HV 180 / 599 MPa ยืด 51% |
| 201 J1 (ล็อตปี 2567) | 1.12–1.24% | 14.8–15.1% | 8.8–9.4% | 0.80–0.83% | HV 241–255 / 890–958 MPa |
| 201 J2 (ล็อตปี 2568) | 1.10–1.33% | 12.9–13.4% | 8.9–9.8% | 0.15–0.19% | HV 260–268 / 985–1,080 MPa |
| 201 J4 (Jindal อินโดนีเซีย) | 1.02% | 15.25% | 8.96% | 1.62% | HRB 98 / 777 MPa ยืด 56% |
| AISI 201 มาตรฐาน (อ้างอิง) | 3.5–5.5% | 16–18% | 5.5–7.5% | – | – |
จำง่าย ๆ: 304 นิกเกิลราว 8% แมงกานีสไม่เกิน 2% ส่วน 201 ที่ขายในไทยนิกเกิลแค่ 1% กว่า แมงกานีส 9% ถ้าใบเซอร์บอกว่า 304 แต่นิกเกิลไม่ถึง 8% หรือแมงกานีสเกิน 2% ให้สงสัยทันที อ่านเรื่องเกรด 201 J1 J2 J4 เพิ่มได้ที่ สแตนเลส 201 คืออะไร ต่างจาก 304 ตรงไหน
เครื่อง XRF (X-ray Fluorescence) แบบพกพา ยิงที่ผิวโลหะ 5–10 วินาที จะแสดงเปอร์เซ็นต์ธาตุครบทุกตัว แยก 304 / 316 / 201 / 430 ได้ทันทีโดยไม่ทำลายชิ้นงาน เป็นวิธีเดียวที่ใช้กับของที่ติดตั้งไปแล้ว เช่น ราวกันตก ถัง หรือโครงสร้างที่สงสัยว่าผู้รับเหมาใส่เกรดผิด เครื่องมีราคาหลักแสนถึงหลักล้าน STK Steel ใช้เครื่องนี้ตรวจสินค้าทุกล็อตก่อนส่ง และมีบริการตรวจเกรดสแตนเลสถึงหน้างาน ครั้งละ 2,500 บาท รู้ผลทันทีพร้อมรายงาน
| เกรดที่ถูกสวมรอย | แม่เหล็ก | ต่างจาก 304 ยังไง | สัญญาณสังเกต |
|---|---|---|---|
| 201 / 201 J1–J4 | ไม่ดูด | นิกเกิล 1% เป็นสนิมเมื่อโดนน้ำ 6–18 เดือน | ราคาถูกกว่า 30–40% ใบเซอร์ Ni ไม่ถึง 8% |
| 202 | ไม่ดูด | คล้าย 201 นิกเกิลสูงกว่าเล็กน้อย | เหมือน 201 |
| 430 | ดูดแน่น | ไม่มีนิกเกิล เชื่อมยาก เป็นสนิมง่ายกว่า | แม่เหล็กจับได้ทันที |
| เหล็กชุบโครเมียม | ดูดแน่น | ไม่ใช่สแตนเลส ผิวลอกแล้วเป็นสนิม | รอยตัดเป็นสนิมภายในไม่กี่วัน |
สแตนเลสแท้ดูยังไง
ดูด้วยตาไม่ได้ ใช้ 4 ขั้น: แม่เหล็ก (คัด 430 ออก) → น้ำยาทดสอบ (คัด 201 ออก) → ใบเซอร์ที่ Heat Number ตรงกับสกรีนข้างแผ่น → XRF ถ้าต้องการยืนยัน 100%
แม่เหล็กไม่ดูด แปลว่าเป็น 304 แท้ใช่ไหม
ไม่ใช่ 201 และ 202 ก็ไม่ดูดเหมือนกัน แม่เหล็กบอกได้แค่ว่าไม่ใช่ 430
น้ำยาทดสอบสแตนเลสใช้ยังไง
ขัดผิวให้สะอาด หยดน้ำยา 1 หยด รอ 1–3 นาที เทียบสีกับตารางบนขวด สีเข้มมักหมายถึงกลุ่ม 201 ที่มีแมงกานีสสูง
201 กับ 304 แยกยังไงถ้าไม่มีเครื่องมือ
ไม่มีวิธีที่แน่นอน ทางปฏิบัติคือขอใบเซอร์และดูค่านิกเกิล หรือขอตัวอย่างชิ้นเล็กไปหยดน้ำเกลือทิ้งไว้ 2–3 วัน 201 จะเริ่มมีจุดสนิม
ใบเซอร์ (Mill Certificate) คืออะไร
เอกสารจากโรงผลิตที่ระบุเกรด ส่วนผสมทางเคมี ค่าทางกล และ Heat Number ของแต่ละล็อต ใช้ตรวจสอบย้อนกลับได้ว่าของมาจากไหนและเป็นเกรดอะไร
ตรวจ XRF ที่ไหน
STK Steel มีบริการตรวจถึงหน้างานในกรุงเทพฯ และปริมณฑล ครั้งละ 2,500 บาท ดูรายละเอียดที่ บริการตรวจเกรดสแตนเลสด้วยเครื่อง XRF
ปัญหาทั้งหมดนี้จะหมดไปเมื่อซื้อกับผู้ขายที่ตรวจของก่อนส่งและให้ใบเซอร์ทุกล็อต บริษัท เอส.ที.เค.สตีล ดำเนินกิจการมากว่า 20 ปี ทุนจดทะเบียนกว่า 100 ล้านบาท มีสต๊อกกว่า 3,000 ตัน ทั้ง 304 316L 430 และ 201 แยกเกรดชัดเจน ตรวจ XRF ทุกล็อต
รูป: เครื่องยิง XRF แบบพกพาที่ใช้ตรวจเกรดสแตนเลส
รูป: น้ำยาหยดทดสอบสแตนเลส ใช้คัดกรอง 201 ออกจาก 304 เบื้องต้น
บทความโดย : อริญชย์ สุกิจรัตนาภรณ์ · อัปเดต กันยายน 2569
โทร : 096-236-8581
ไลน์ : @STKMETAL
แผ่นเหล็กซิงค์คือเหล็กเคลือบสังกะสีกันสนิม อธิบายชุบร้อน SGCC กับชุบไฟฟ้า SECC ต่างกันตรงไหน รหัส GI EG Z12 เทียบเหล็กดำและสแตนเลส ราคาจริง และงานที่เหมาะ
สแตนเลส 201 คือเกรดนิกเกิลต่ำ ถูกกว่า 304 ราว 45% แต่ทนสนิมน้อยกว่า อธิบายความต่าง ราคาจริง งานที่ใช้แทนได้และห้ามใช้แทน และวิธีเช็ค 201 กับ 304
สแตนเลส 316 / 316L คือ 304 ที่เพิ่มโมลิบดินัม ทนเกลือและเคมีดีกว่า อธิบายความต่าง 316 กับ 316L เทียบ 304 ราคาจริง งานที่เหมาะ และวิธีเช็คของแท้
สแตนเลส 304 คือเกรด 18/8 ที่ใช้มากที่สุด SUS304 = AISI 304 = ตัวเดียวกัน อธิบายส่วนผสม คุณสมบัติ ความต่างจาก 304L / 201 / 316L วิธีเช็คของแท้ และงานที่เหมาะ
ความแตกต่างระหว่าง 304 และ 304L ความแตกต่างระหว่าง 304 และ 304L ในขั้นต้นเลย คำว่า L นั้นหมายถึง Low Carbon หากเราตีความง่ายๆในแง่ของปริมาณคาร์บอนนั่น
สแตนเลสไทนอค สแตนเลสเวียดนาม สแตนเลสอินโด และสแตนเลสจีน แต่ละประเทศต่างกันอย่างไร หลายคนที่เคยซื้อสแตนเลสน่าจะทราบดีว่าสแตนเลสนั้นผลิตมาจากหลายประเทศ