สแตนเลส 201 คืออะไร ต่างจาก 304 ตรงไหน ใช้แทนกันได้ไหม
สแตนเลส 201 คือ เกรดสแตนเลสในซีรีส์ 200 ที่ใช้แมงกานีสและไนโตรเจนมาแทนนิกเกิลบางส่วน ตามมาตรฐาน AISI 201 จะมีนิกเกิล 3.5–5.5% แต่ 201 ที่ขายจริงในไทยส่วนใหญ่เป็นเกรด J1 J2 J4 จากจีนและอินเดีย ซึ่งมีนิกเกิลเพียง 1.0–1.3% เทียบกับ 304 ที่มี 8–10.5% เพราะนิกเกิลคือธาตุที่แพงที่สุดในสแตนเลส 201 จึงมีราคาถูกกว่า 304 ราว 40–45% หน้าตาและความเงาเหมือนกันจนแยกด้วยตาไม่ได้ และแม่เหล็กก็ไม่ดูดเหมือนกัน แต่ทนสนิมได้น้อยกว่าชัดเจน บทความนี้อธิบายว่า 201 ต่างจาก 304 ตรงไหน ราคาต่างกันเท่าไร งานไหนใช้แทนกันได้ งานไหนห้ามใช้แทน และวิธีเช็คว่าของที่ซื้อมาเป็น 201 หรือ 304
ส่วนผสมทางเคมีของสแตนเลส 201 เทียบกับ 304
| ธาตุ | AISI 201 มาตรฐาน | 201 ที่ขายจริงในไทย (J1 / J2)* | 304 | ผลที่ต่างกัน |
|---|---|---|---|---|
| นิกเกิล (Ni) | 3.5–5.5% | 1.0–1.3% | 8–10.5% | นิกเกิลน้อย = ถูกกว่า แต่ทนสนิมและขึ้นรูปแย่กว่า |
| แมงกานีส (Mn) | 5.5–7.5% | 8.8–9.8% | ≤ 2% | ใส่แทนนิกเกิลเพื่อคงโครงสร้างออสเทนไนต์ |
| โครเมียม (Cr) | 16–18% | 13–15% | 18–20% | โครเมียมต่ำกว่า ฟิล์มกันสนิมบางกว่า |
| ทองแดง (Cu) | – | 0.15–0.8% (J4 ~1.6%) | – | ทองแดงมาก = นิ่มกว่า พับง่ายกว่า ทนสนิมดีขึ้น |
| ไนโตรเจน (N) | ≤ 0.25% | ~0.14% | ≤ 0.10% | เพิ่มความแข็งแรง แต่ทำให้แข็งและเปราะกว่า |
| คาร์บอน (C) | ≤ 0.15% | 0.10–0.15% | ≤ 0.08% | คาร์บอนสูง รอยเชื่อมเสี่ยงเป็นสนิมมากกว่า |
201 J1 J2 J3 J4 J5 ต่างกันอย่างไร
ชื่อ “J” มาจาก Jindal Stainless ผู้ผลิตอินเดียที่เป็นเจ้าตลาดสแตนเลสโครเมียม-แมงกานีส ต่อมาโรงรีดจีนผลิต 201 ราคาถูกออกมาหลายสูตรและใช้ชื่อ J1–J5 ตามอย่าง ปัจจุบัน “201” ที่ขายในไทยแทบทั้งหมดคือกลุ่มนี้ ทุกตัวมีนิกเกิลใกล้กันราว 1.0–1.5% สิ่งที่แยกแต่ละ J คือปริมาณทองแดงและคาร์บอน ทองแดงมากยิ่งนิ่ม พับง่าย ทนสนิมดีขึ้น แต่แพงขึ้น คาร์บอนมากยิ่งแข็ง ขัดเงาสวย แต่เปราะและเชื่อมแล้วเป็นสนิมตามรอยเชื่อมง่าย
| เกรด | นิกเกิล | โครเมียม | ทองแดง | คาร์บอน | ลักษณะ |
|---|---|---|---|---|---|
| J4 | ~1.0–1.3% | ~15% | ~1.5–1.6% | ~0.06–0.10% | ดีสุดในกลุ่ม นิ่ม ยืดตัว 50%+ ขึ้นรูปลึกได้ ทนสนิมดีสุด แพงสุด |
| J1 | ~1.2% | ~14–15% | ~0.8% | ~0.10–0.11% | ตัวกลาง ใช้แพร่หลายสุด พับได้ปานกลาง |
| J3 | ~1.3% | ~14.5% | ~0.6% | ~0.13% | รุ่นประหยัด พับมุมแคบแตกง่าย |
| J2 | ~1.1–1.4% | ~13% | ~0.15–0.3% | ~0.13–0.15% | แข็ง ขัดเงาสวย เหมาะท่อตกแต่ง ราคาถูก |
| J5 | ~1.5% | ~13% | ~0.07% | ~0.14% | แข็งสุด ทนสนิมต่ำสุด ถูกสุด |
แผ่น 201 ในสต๊อก STK Steel เป็นเกรด J1 และ J2 เป็นหลัก (ระบุบนใบ Mill Certificate ของแต่ละล็อต) และมี J4 ผิว HL บางล็อต ถ้างานต้องพับมุมแคบหรือปั๊มขึ้นรูป แจ้งทีมขายให้เลือกล็อต J1 หรือ J4 ให้ ถ้าเป็นงานแผ่นเรียบ ตัดประกอบ หรือทำท่อตกแต่ง J2 ใช้ได้และประหยัดกว่า
สแตนเลส 201 กับ 304 ต่างกันตรงไหน
| หัวข้อ | 201 | 304 |
|---|---|---|
| ทนสนิมในร่ม แห้ง | ใช้ได้ดี | ใช้ได้ดี |
| ทนสนิมเมื่อโดนน้ำ ความชื้น | เกิดจุดสนิมได้ใน 6–18 เดือน | ทนได้ดี |
| กลางแจ้ง ริมทะเล เกลือ | ไม่เหมาะ เป็นสนิมเร็ว | ใช้ได้ (ริมทะเลควรใช้ 316L) |
| สัมผัสอาหาร เครื่องดื่ม | ไม่แนะนำ โดยเฉพาะอาหารเค็มหรือเปียก | เกรดมาตรฐานอุตสาหกรรมอาหาร |
| ความแข็งแรง (Tensile) | สูงกว่า ประมาณ 650 MPa | ประมาณ 515 MPa |
| การพับ ดัด ขึ้นรูป | แข็งกว่า ดีดตัวกลับมาก แตกร้าวง่ายเมื่อพับมุมแคบ | พับง่าย ขึ้นรูปลึกได้ |
| การเชื่อม | เชื่อมได้ แต่แนวเชื่อมทนสนิมต่ำ | เชื่อมง่าย ใช้ลวด 308 |
| แม่เหล็ก | ไม่ดูด (ดูดอ่อน ๆ หลังพับ) | ไม่ดูด (ดูดอ่อน ๆ หลังพับ) |
| ผิวและความเงา | 2B / BA เงาเหมือน 304 แยกด้วยตาไม่ได้ | 2B / BA / HL / Mirror |
| ราคา (ก.ย. 2569) | ประมาณ 55% ของ 304 | ฐานเทียบ |
ข้อที่คนเข้าใจผิดมากที่สุดคือ “201 แม่เหล็กดูด 304 ไม่ดูด” ความจริงคือทั้งสองเกรดเป็นออสเทนนิติกเหมือนกัน แม่เหล็กไม่ดูดทั้งคู่ในสภาพแผ่นเรียบ และดูดอ่อน ๆ ทั้งคู่ตรงรอยพับหรือรอยตัด แม่เหล็กจึงแยก 201 ออกจาก 304 ไม่ได้ แยกได้แค่ว่าไม่ใช่ 430 หรือเหล็กธรรมดา
ราคาสแตนเลส 201 เทียบกับ 304 (ราคาจริงจากสต๊อก กันยายน 2569)
| แผ่น 2B ขนาด 4×8 ฟุต | 201 | 304 | ประหยัดได้ |
|---|---|---|---|
| หนา 0.5 มม. | 610 บาท | 1,035 บาท | 425 บาท (41%) |
| หนา 1.0 มม. | 1,045 บาท | 1,920 บาท | 875 บาท (46%) |
| หนา 1.2 มม. | 1,330 บาท | 2,295 บาท | 965 บาท (42%) |
| หนา 2.0 มม. | 2,095 บาท | 3,765 บาท | 1,670 บาท (44%) |
| หนา 3.0 มม. | 3,310 บาท | 5,720 บาท | 2,410 บาท (42%) |
ราคาก่อน VAT ณ วันที่อัปเดต เปลี่ยนตามราคานิกเกิลทุกเดือน ดูราคาปัจจุบันทุกความหนาที่ ราคาสแตนเลสวันนี้ สังเกตว่าส่วนต่างต่อแผ่นอยู่ที่หลักร้อยถึงสองพันบาท ถ้าค่าแรงติดตั้งและค่ารื้อทำใหม่สูงกว่านั้น การประหยัดด้วย 201 อาจไม่คุ้ม
สแตนเลส 201 ใช้แทน 304 ได้ไหม
ใช้แทนได้ เมื่องานอยู่ในร่ม แห้ง ไม่โดนน้ำหรือไอเกลือ และไม่สัมผัสอาหาร เช่น
- ป้าย ตัวอักษร งานตกแต่งภายใน ฝ้า คิ้ว บัว กรุผนังในอาคาร
- ตู้ ชั้นวาง โครงเฟอร์นิเจอร์ กรอบประตูหน้าต่างภายใน
- ฝาครอบเครื่องจักร แผงควบคุม ตู้ไฟฟ้าในโรงงานที่แห้ง
- งานที่อายุการใช้งานสั้น เช่น บูธ งานอีเวนต์ โครงชั่วคราว
ห้ามใช้แทน ในงานต่อไปนี้ เพราะจะเป็นสนิมภายในไม่กี่เดือนถึง 1–2 ปี
- งานกลางแจ้ง ราวกันตก รั้ว ประตูหน้าบ้าน ป้ายนอกอาคาร
- ห้องน้ำ ครัว ซิงก์ โต๊ะเตรียมอาหาร ถังน้ำ อุปกรณ์สัมผัสอาหาร
- ริมทะเล สระว่ายน้ำ โรงงานที่มีไอกรดหรือเคมี
- งานเชื่อมโครงสร้างที่ต้องทนสนิมตามแนวเชื่อม
- งานที่แบบหรือสัญญาระบุ “สแตนเลส 304” การใช้ 201 แทนคือผิดสเปก
วิธีเช็คว่าเป็น 201 หรือ 304
- เครื่อง XRF: วิธีเดียวที่ชัดเจนที่สุด ยิงที่ผิว 10 วินาที ถ้านิกเกิลประมาณ 8% และแมงกานีสไม่เกิน 2% คือ 304 ถ้านิกเกิลแค่ 1–1.5% และแมงกานีส 9–10% คือ 201 กลุ่ม J (ถ้านิกเกิล 3.5–5.5% คือ AISI 201 มาตรฐาน ซึ่งหายากในไทย) STK มีบริการตรวจเกรดถึงหน้างาน สำหรับของที่ติดตั้งไปแล้ว
- ใบ Mill Certificate: ดูค่า Ni และ Mn ในใบรับรองของล็อตนั้น ถ้าร้านไม่มีใบให้ ควรสงสัย
- น้ำยาทดสอบสแตนเลส: น้ำยาแยกเกรดแบบหยด (ทดสอบแมงกานีส) แยก 201 ออกจาก 304 ได้ในระดับเบื้องต้น เห็นผลใน 1–2 นาที
- ทดสอบน้ำเกลือ: หยดน้ำเกลือทิ้งไว้ 2–3 วัน 201 จะเริ่มมีจุดสนิม 304 ยังเรียบ ใช้ได้กับเศษตัวอย่างเท่านั้น
- แม่เหล็ก: ใช้แยก 201 กับ 304 ไม่ได้ ใช้ได้แค่แยกออกจาก 430 และเหล็กธรรมดา
สแตนเลส 201 ที่ STK Steel มีสต๊อก
แผ่น 201 ผิว 2B ความหนา 0.4–3.0 มม. ขนาด 4×8 ฟุต เกรด J1 / J2 (บางล็อต J4 ผิว HL) ตัดตามขนาดได้ ทุกล็อตมีใบ Mill Certificate ระบุค่าธาตุจริงและเกรด J ให้ตรวจสอบได้ ดูราคาแยกความหนาที่ ราคาสแตนเลสวันนี้ และดูสเปกแผ่นทุกเกรดที่ แผ่นสแตนเลส 304 430 316L ส่วนท่อ เพลา ฉาก และเส้นแบน STK เน้นเกรด 304 และ 316 เป็นหลักเพื่อให้ลูกค้ามั่นใจเรื่องสนิม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสแตนเลส 201
สแตนเลส 201 เป็นสนิมไหมเป็นได้ถ้าโดนน้ำ ความชื้นสูง เกลือ หรือสารเคมี มักเห็นเป็นจุดสนิมเล็ก ๆ กระจายทั่วผิวภายใน 6–18 เดือน ในที่แห้งและในร่มใช้ได้หลายปีโดยไม่เป็นสนิม
สแตนเลส 201 แม่เหล็กดูดไหมไม่ดูดในสภาพแผ่นเรียบ เหมือน 304 ทุกประการ อาจดูดอ่อน ๆ ตรงรอยพับ ดังนั้นแม่เหล็กใช้แยก 201 กับ 304 ไม่ได้
สแตนเลส 201 ใช้กับอาหารได้ไหมไม่แนะนำ โดยเฉพาะอาหารเปียก เค็ม หรือเป็นกรด เพราะเกิดจุดสนิมและปนเปื้อนได้ งานสัมผัสอาหารควรใช้ สแตนเลส 304 ขึ้นไป
สแตนเลส 201 เชื่อมได้ไหมเชื่อมได้ด้วยลวด 308 หรือ 308L แต่แนวเชื่อมและบริเวณข้างเคียงจะทนสนิมน้อยลง ควรขัดและล้างรอยเชื่อมให้สะอาด และไม่ใช้กับงานเชื่อมที่โดนน้ำ
สแตนเลส 201 ราคาเท่าไหร่แผ่น 201 2B หนา 1.0 มม. 4×8 ฟุต ประมาณ 1,045 บาท (ก.ย. 2569) ถูกกว่า 304 ที่ 1,920 บาท ราว 45% ดูทุกความหนาที่ ราคาสแตนเลสวันนี้
สแตนเลส 201 กับ 430 อะไรดีกว่าต่างตระกูลกัน 430 เป็นเฟอร์ริติก แม่เหล็กดูด ไม่มีนิกเกิล ทนสนิมใกล้เคียง 201 แต่พับขึ้นรูปได้ดีกว่าและราคาถูกกว่าอีก ถ้างานตกแต่งในร่มที่ไม่ต้องเชื่อมมาก 430 มักคุ้มกว่า ถ้าต้องการความแข็งแรงและไม่ดูดแม่เหล็ก เลือก 201
สแตนเลส 202 กับ 201 ต่างกันไหมอยู่ซีรีส์ 200 เหมือนกัน 202 มีนิกเกิลสูงกว่า 201 เล็กน้อย ทนสนิมดีกว่านิดหน่อย แต่ยังห่างจาก 304 มาก ส่วน J1/J4 ของอินเดียมีนิกเกิลต่ำกว่า 201 และเป็นสนิมง่ายกว่า
สรุป
สแตนเลส 201 คือทางเลือกประหยัดที่ถูกกว่า 304 เกือบครึ่ง เหมาะกับงานในร่มที่แห้งและไม่สัมผัสอาหาร แต่ไม่ควรใช้แทน 304 ในงานที่โดนน้ำ เกลือ เคมี หรืองานที่ระบุสเปก 304 เพราะจะเป็นสนิมเร็วและผิดสัญญา ทั้งสองเกรดดูด้วยตาและแม่เหล็กไม่ออก ต้องยืนยันด้วยใบ Mill Cert หรือ XRF STK Steel มีทั้ง 201 และ 304 แยกเกรดชัดเจน ตรวจ XRF ทุกล็อต ให้ลูกค้าเลือกได้ตามงานและงบจริง ดูราคาเทียบกันได้ที่หน้าราคา หรืออ่านต่อว่า สแตนเลส 316 ต่างจาก 304 ตรงไหน สำหรับงานที่ต้องทนสนิมมากกว่า 304