เกรดสแตนเลสมีกี่ประเภท 201 304 316L 430 ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี
ลูกค้าหลายคนเข้าใจว่าสแตนเลสมีเกรดเดียวและใช้ได้กับทุกงาน จริง ๆ แล้ว สแตนเลสแบ่งเป็น 5 ตระกูลใหญ่ และเกรดที่ขายกันในไทยมีหลักสิบเกรด แต่ที่ใช้งานจริงกว่า 90% มีแค่ 4 เกรดคือ 201, 304, 316L และ 430 บทความนี้อธิบายว่าแต่ละเกรดต่างกันตรงไหน แม่เหล็กดูดไหม ทนสนิมแค่ไหน ราคาเทียบกันอย่างไร และควรเลือกเกรดไหนสำหรับงานของคุณ พร้อมตารางเปรียบเทียบดูได้ในหน้าเดียว
สแตนเลสมีกี่ชนิด แบ่งตามโครงสร้างได้ 5 ตระกูล
สแตนเลสทุกเกรดคือเหล็กที่ผสมโครเมียมอย่างน้อย 10.5% เพื่อสร้างฟิล์มโครเมียมออกไซด์บาง ๆ ที่ผิว ทำให้ไม่เป็นสนิมง่าย ส่วนที่ทำให้แต่ละเกรดต่างกันคือธาตุอื่นที่ผสมเพิ่ม (นิกเกิล แมงกานีส โมลิบดินัม คาร์บอน) ซึ่งเปลี่ยนโครงสร้างผลึกของโลหะ จึงแบ่งเป็น 5 ตระกูล
- ออสเทนนิติก (Austenitic) — ตระกูลที่ใช้มากที่สุด มีนิกเกิลสูง แม่เหล็กไม่ดูด เชื่อมง่าย ขึ้นรูปง่าย ทนสนิมดี เกรดในตระกูลนี้คือ 201, 304, 316L
- เฟอร์ริติก (Ferritic) — ไม่มีนิกเกิลหรือมีน้อยมาก แม่เหล็กดูด ราคาถูกกว่า ทนสนิมปานกลาง เกรดที่นิยมคือ 430
- มาร์เทนซิติก (Martensitic) — คาร์บอนสูง ชุบแข็งได้ ใช้ทำมีด ใบเลื่อย ลูกปืน เกรด 410, 420
- ดูเพล็กซ์ (Duplex) — ผสมระหว่างออสเทนนิติกกับเฟอร์ริติก แข็งแรงและทนคลอไรด์สูง ใช้ในงานปิโตรเคมี งานทะเล เกรด 2205
- พรีซิพิเทชันฮาร์ดเดนนิง (PH) — ชุบแข็งด้วยความร้อน แข็งแรงมาก ใช้ในงานอากาศยาน เกรด 17-4PH
สำหรับงานทั่วไปในไทย งานก่อสร้าง งานครัว งานตกแต่ง งานถังและท่อ จะเจอแค่ 2 ตระกูลแรก จึงขออธิบายละเอียดเฉพาะ 4 เกรดที่ใช้บ่อย
ตารางเปรียบเทียบสแตนเลสเกรด 201 304 316L 430
| หัวข้อ | 201 | 304 | 316L | 430 |
|---|---|---|---|---|
| ตระกูล | ออสเทนนิติก | ออสเทนนิติก | ออสเทนนิติก | เฟอร์ริติก |
| โครเมียม (Cr) | 16–18% | 18–20% | 16–18% | 16–18% |
| นิกเกิล (Ni) | 3.5–5.5% | 8–10.5% | 10–14% | ไม่มี (≤0.75%) |
| ธาตุเด่นอื่น | แมงกานีส 5.5–7.5% (ใส่แทนนิกเกิล) | — | โมลิบดินัม 2–3%, คาร์บอนต่ำ ≤0.03% | — |
| แม่เหล็กดูดไหม | ดูดอ่อน ๆ (ชัดขึ้นหลังพับ/ขึ้นรูป) | ไม่ดูด (อาจดูดเล็กน้อยตรงรอยพับ) | ไม่ดูด | ดูดแรง |
| ทนสนิม | ปานกลาง — ขึ้นสนิมได้ถ้าโดนน้ำ/ความชื้นนาน | ดี — ใช้ในร่มและกลางแจ้งทั่วไป | ดีมาก — ทนน้ำทะเล กรด คลอรีน | ปานกลาง — เหมาะงานแห้ง |
| การเชื่อม / ขึ้นรูป | เชื่อมได้ แต่แข็งกว่า 304 พับแตกง่ายกว่า | เชื่อมง่าย พับ ขึ้นรูปง่ายที่สุด | เชื่อมง่าย คาร์บอนต่ำจึงไม่เกิดสนิมตามรอยเชื่อม | เชื่อมได้แต่ต้องระวัง รอยเชื่อมเปราะ |
| ผิวที่มีจำหน่าย | 2B, BA, HL, Mirror | 2B, BA, NO.1, HL, Mirror, ลายกันลื่น | 2B, NO.1, HL | 2B, BA, HL |
| ราคาเทียบ (304 = 100) | ถูกกว่า ~30–40% | มาตรฐาน | แพงกว่า ~40–60% | ถูกกว่า ~30–40% |
| งานที่เหมาะ | ตกแต่งภายใน ราวบันได ประตูรั้วในร่ม เฟอร์นิเจอร์ ป้าย | ครัว อุปกรณ์อาหาร ถัง ท่อ โครงสร้างทั่วไป งานกลางแจ้ง | ริมทะเล โรงงานเคมี ยา อาหารที่มีเกลือ/กรด สระว่ายน้ำ | เครื่องใช้ไฟฟ้า ฝาครอบ ท่อไอเสีย งานที่ต้องติดแม่เหล็ก |
| มาตรฐานเทียบเท่า | SUS201 / AISI 201 | SUS304 / AISI 304 / 1.4301 | SUS316L / AISI 316L / 1.4404 | SUS430 / AISI 430 / 1.4016 |
สแตนเลสเกรด 304 — เกรดมาตรฐานที่ใช้มากที่สุด
304 คือเกรดที่คนเรียกว่า “สแตนเลสแท้” หรือ “18/8” (โครเมียม 18% นิกเกิล 8%) เป็นเกรดที่สมดุลที่สุดระหว่างราคา ความทนสนิม และความง่ายในการเชื่อม–พับ–ขึ้นรูป ใช้ได้ทั้งงานอาหาร งานครัว ถังน้ำ ท่อส่งของเหลว โครงสร้าง ราวกันตก และงานกลางแจ้งทั่วไป แม่เหล็กไม่ดูด (ยกเว้นตรงรอยพับที่อาจดูดเล็กน้อย) หากไม่แน่ใจว่าจะใช้เกรดไหน 304 คือคำตอบที่ปลอดภัยที่สุด
อ่านเพิ่มเติม: สแตนเลส 304 คืออะไร SUS304 / AISI 304 ต่างกันไหม และ 304 กับ 304L ต่างกันอย่างไร · สินค้า: แผ่นสแตนเลส 304 ทุกความหนา · ท่อสแตนเลส 304 · เพลาสแตนเลส 304
สแตนเลสเกรด 201 — ราคาประหยัด สำหรับงานตกแต่งในร่ม
201 ถูกพัฒนาขึ้นในช่วงที่นิกเกิลราคาแพง โดยใช้แมงกานีสและไนโตรเจนแทนนิกเกิลบางส่วน จึงถูกกว่า 304 ราว 30–40% หน้าตาผิว 2B / BA / Mirror แทบแยกจาก 304 ไม่ออกด้วยตาเปล่า ข้อจำกัดคือทนสนิมน้อยกว่า ถ้าโดนน้ำ ความชื้น หรือเหงื่อบ่อย ๆ จะเกิดจุดสนิมภายใน 6–12 เดือน และเนื้อแข็งกว่า พับมุมแคบแล้วแตกง่าย เหมาะกับงานตกแต่งภายใน ราวบันไดในอาคาร กรอบป้าย เฟอร์นิเจอร์ ที่ต้องการควบคุมต้นทุน
ระวัง: ผู้ขายบางรายนำ 201 มาขายในราคา 304 หรือสินค้าจากบางโรงงานมีส่วนผสมไม่ถึงมาตรฐาน วิธีเช็คคือใช้น้ำยาทดสอบ (201 จะเปลี่ยนสีเร็วกว่า) ขอใบรับรอง Mill Certificate หรือยิงเครื่อง XRF อ่านส่วนผสมโดยตรง อ่านวิธีเช็คได้ที่ วิธีทดสอบสแตนเลส 304 แท้หรือไม่แท้ และ ความแตกต่างระหว่างสแตนเลส 201 และ 304 · สินค้า: แผ่นสแตนเลส 201
สแตนเลสเกรด 316L — ทนเกลือ ทนกรด สำหรับงานทะเลและงานเคมี
316L เพิ่มโมลิบดินัม 2–3% เข้าไปจาก 304 ทำให้ทนต่อคลอไรด์ (เกลือ น้ำทะเล คลอรีนในสระว่ายน้ำ น้ำยาล้าง) ได้ดีกว่ามาก และตัว L หมายถึง Low carbon (คาร์บอน ≤0.03%) ซึ่งช่วยไม่ให้เกิดสนิมตามแนวรอยเชื่อม ใช้ในโรงงานอาหารทะเล โรงงานยา โรงงานเคมี งานติดตั้งริมชายฝั่ง ราวเรือ ถังผสมสารเคมี และงานที่ต้องล้างด้วยน้ำยาฆ่าเชื้อบ่อย ราคาสูงกว่า 304 ราว 40–60% จึงควรใช้เฉพาะจุดที่จำเป็นจริง
สินค้า: แผ่นสแตนเลส 316L
สแตนเลสเกรด 430 — แม่เหล็กดูด ราคาถูก ทนความร้อน
430 เป็นตระกูลเฟอร์ริติก ไม่มีนิกเกิล จึงราคาใกล้เคียง 201 แต่ต่างกันที่ แม่เหล็กดูดแรง ทนความร้อนได้ดี และไม่เปลี่ยนสีง่ายเมื่อโดนความร้อน ใช้ทำผนังครัวส่วนที่ไม่โดนน้ำ ฝาครอบเครื่องใช้ไฟฟ้า ตู้เย็น ท่อไอเสีย แผ่นหลังเตา ถาดอบ และงานที่ต้องการติดแม่เหล็ก (เช่น กระดานแม่เหล็ก) ทนสนิมได้ในสภาพแห้ง แต่ไม่เหมาะกับงานที่โดนน้ำหรืออยู่กลางแจ้งตลอด และเชื่อมยากกว่าตระกูลออสเทนนิติก
สินค้า: แผ่นสแตนเลส 430
เลือกเกรดสแตนเลสอย่างไรให้เหมาะกับงาน
| ลักษณะงาน | เกรดที่แนะนำ | เหตุผล |
|---|---|---|
| ครัว อุปกรณ์อาหาร ซิงก์ โต๊ะเตรียมอาหาร | 304 | ปลอดภัยกับอาหาร ล้างบ่อยได้ ไม่เป็นสนิม |
| ราวบันได ประตู รั้ว ในอาคาร | 201 หรือ 304 | 201 ถ้าคุมงบและไม่โดนน้ำ 304 ถ้าอยากใช้นานไม่ต้องดูแล |
| ราว รั้ว ป้าย กลางแจ้ง โดนฝน | 304 | 201 จะขึ้นจุดสนิมภายในปีแรก |
| ริมทะเล / บ่อน้ำเค็ม / สระว่ายน้ำ | 316L | 304 ก็ขึ้นสนิมได้เมื่อโดนละอองเกลือต่อเนื่อง |
| ถังเคมี โรงงานยา อาหารหมักดอง | 316L | ทนกรดและคลอไรด์ รอยเชื่อมไม่เป็นสนิม |
| ฝาครอบเครื่องใช้ไฟฟ้า แผ่นหลังเตา ท่อไอเสีย | 430 | ทนความร้อน ราคาถูก ไม่ต้องทนน้ำ |
| ผนังหรือบอร์ดที่ต้องติดแม่เหล็ก | 430 | เกรดเดียวใน 4 เกรดที่แม่เหล็กดูดแรง |
| โครงสร้างรับน้ำหนัก ท่อส่งของเหลว | 304 (316L ถ้าของเหลวกัดกร่อน) | เชื่อมง่าย มีท่อ/เพลา/ฉากครบทุกขนาด |
ไม่แน่ใจว่างานของคุณควรใช้เกรดไหน ส่งรูปหรือแบบงานมาทาง LINE @STKMETAL ทีมขายช่วยเลือกเกรดและความหนาให้ฟรี
คำถามที่พบบ่อยเรื่องเกรดสแตนเลส
สแตนเลสแท้คือเกรดอะไรคำว่า “สแตนเลสแท้” ในตลาดไทยมักหมายถึงเกรด 304 ส่วน 201 มักถูกเรียกว่า “สแตนเลสเทียม” ทั้งที่จริง ๆ ก็เป็นสแตนเลสเหมือนกัน แค่ทนสนิมน้อยกว่า
สแตนเลส 304 แม่เหล็กดูดไหมปกติไม่ดูด แต่บริเวณที่ถูกพับ ตัด หรือรีดเย็น อาจดูดอ่อน ๆ ได้ ดังนั้นการทดสอบด้วยแม่เหล็กอย่างเดียวไม่พอ ต้องใช้น้ำยาทดสอบร่วมด้วย
สแตนเลส 201 กับ 304 ดูด้วยตาต่างกันไหมแทบไม่ต่าง ผิว 2B และ Mirror ของสองเกรดเงาเหมือนกัน ต้องใช้น้ำยาทดสอบหรือดู Mill Certificate จากผู้ขาย
316 กับ 316L ต่างกันอย่างไรส่วนผสมเหมือนกัน แต่ 316L มีคาร์บอนต่ำกว่า (≤0.03%) เชื่อมแล้วไม่เกิดสนิมตามแนวเชื่อม ในไทยแผ่นและท่อที่จำหน่ายส่วนใหญ่เป็น 316L
สแตนเลส 430 ใช้กับอาหารได้ไหมได้สำหรับภาชนะแห้งหรือสัมผัสอาหารระยะสั้น เช่น ถาด ช้อนส้อมราคาประหยัด แต่ไม่แนะนำสำหรับซิงก์ ถังหมัก หรืออุปกรณ์ที่แช่น้ำ/ของเหลวนาน
สแตนเลสจากประเทศไหนดีที่สุดเกรดเดียวกันจากคนละโรงงานคุณภาพต่างกันได้ เราใช้เครื่อง XRF ยิงเทียบสแตนเลสจาก POSCO Thainox (เกาหลี/ไทย), Yongjin (เวียดนาม), Tsingshan (อินโดนีเซีย) และจีน ผลอยู่ในบทความ สแตนเลสไทนอค เวียดนาม อินโด จีน ต่างกันอย่างไร
เกรดไหนราคาถูกที่สุด201 กับ 430 ราคาใกล้กันและถูกกว่า 304 ราว 30–40% ส่วน 316L แพงที่สุด ดูราคาต่อกิโลและต่อแผ่นของทุกเกรดได้ที่ ราคาสแตนเลสวันนี้
สรุป
สแตนเลสมี 5 ตระกูล แต่เกรดที่ใช้จริงในไทยคือ 201, 304, 316L และ 430 ถ้าไม่แน่ใจให้เลือก 304 ถ้างานโดนเกลือหรือเคมีให้ขยับเป็น 316L ถ้าคุมงบและงานอยู่ในร่มใช้ 201 ได้ และถ้าต้องการให้แม่เหล็กดูดหรือทนความร้อนใช้ 430 STK Steel มีสต๊อกครบทั้ง 4 เกรด ทั้งแผ่น ท่อ เพลา ฉาก เส้นแบน และรางยู ตัดตามขนาดได้ ส่งทั่วประเทศ